Ingliz tilida kelajak uchun bitta "kelasi zamon" yo‘q — bir nechta shakl bor va ular vaqtdan ko‘ra so‘zlovchining munosabatini bildiradi: qaror hozir qabul qilindimi, oldindan rejalashtirilganmi, ko‘z oldidagi dalilga asoslanganmi yoki jadval bo‘yichami. O‘zbek tilida hammasi "boraman" deb aytiladi, ingliz tilida esa I’ll go, I’m going to go, I’m going va I go har xil vaziyatga mos keladi. Imtihonda aynan shu nozik farqlar so‘raladi, shuning uchun har bir shaklning "qachon" va "nima uchun"ini bilish kerak.
§1. will — bashorat, lahzadagi qaror, va’da
will — eng umumiy kelajak shakli. U so‘zlovchining fikri, qarori yoki va’dasini bildiradi.
Shu lahzada qabul qilingan qaror: It’s cold. — I’ll close the window.
Fikrga asoslangan bashorat (I think, I believe, probably, I’m sure, perhaps): I think it will rain tomorrow.She’ll probably pass the exam.
Va’da: I’ll never tell anyone.
Taklif va iltimos: I’ll carry your bag.Will you open the door, please?
Tahdid yoki ogohlantirish: Stop or I’ll call the police!
Kelajakdagi fakt: I’ll be eighteen next year.
will + V (barcha shaxslar uchun bir xil) · inkor won’t = will not · so‘roq Will you…?
Shall I/we…? — taklif va maslahat so‘rash: Shall I open the window?Shall we go?
will dan keyin fe’l to‘g‘ridan-to‘g‘ri keladi, to ham, -s ham qo‘shilmaydi: She will come (✗ will comes, ✗ will to come).
Misol
The phone is ringing. — OK, I ___ (answer) it.
Telefon hozir jiringlayapti, so‘zlovchi buni oldindan rejalashtirmagan.
Qaror gapirish paytida qabul qilindi — bu will holati.
Qisqa shakl: I’ll.
Javob: OK, I’ll answer it.
§2. be going to — niyat va dalilga asoslangan bashorat
be going to hozirgi holat bilan bog‘liq kelajakni bildiradi: niyat allaqachon bor, yoki natija hozir ko‘rinib turibdi.
Oldindan o‘ylangan niyat: I’m going to study medicine. (qaror avval qilingan)
Hozirgi dalil asosida bashorat: Look at those clouds! It’s going to rain.Careful! You’re going to fall!
am/is/are + going to + V · inkor I’m not going to · so‘roq Are you going to…?
will yoki going to? Asosiy farq — qaror qachon qilinganida va bashorat nimaga asoslanganida:
Qaror hozir — will: I’ve run out of milk. — I’ll get some.
Qaror avval — going to: I’m going to get some milk after work (allaqachon reja).
Fikr, taxmin — will: I think Uzbekistan will win.
Ko‘z oldidagi dalil — going to: They’re 3–0 up. They’re going to win.
be ni tushirib qoldirmang: ✓ I am going to, ✗ I going to.
Misol
A: Why have you bought paint? — B: I ___ (paint) my room.
B bo‘yoqni allaqachon sotib olgan — qaror oldindan qabul qilingan.
Oldindan o‘ylangan niyat → be going to.
Ega I → am going to.
Javob: I’m going to paint my room.
§3. Hozirgi zamon shakllari kelajak ma’nosida
Present Continuous — kelishilgan, aniq reja: kim bilan, qachon, qayerda ekani hal qilingan. Odatda kundalik, chipta, uchrashuv bilan bog‘liq.
We’re flying to Istanbul on Friday. (chiptalar olingan)
I’m meeting the dean at 10. (uchrashuv belgilangan)
Present Simple — rasmiy jadval, dastur, taqvim. Insonning xohishiga bog‘liq emas.
The bus leaves at 6:40.
The exam starts on 23 October.
The shop opens at nine tomorrow.
Shaxsiy kelishuv → Present Continuous · Jadval, dastur → Present Simple
Farqni solishtiring: I’m going to see a doctor (niyat, hali yozilmaganman) — I’m seeing the doctor at 4 (navbat olingan).
Misol
My sister ___ (get) married next month — the hall is booked.
Zal band qilingan — bu kelishilgan, tayyorlangan reja.
Kelishilgan shaxsiy reja → Present Continuous.
Ega my sister = she → is getting.
Javob: My sister is getting married next month.
§4. Future Continuous va Future Perfect
Future Continuous (will be + V-ing) — kelajakdagi ma’lum paytda davom etayotgan jarayon. Shu payt "o‘rtasiga" tushamiz.
This time tomorrow I’ll be sitting the exam.
Don’t call at 8 — we’ll be having dinner.
Muloyim so‘roq (rejani bilish uchun): Will you be using the car tonight?
Future Perfect (will have + V3) — harakat kelajakdagi muddatgacha tugagan bo‘ladi. Belgi: by + vaqt, by the time, before.
By June I will have finished the course.
By the time you arrive, we’ll have eaten.
will be + V-ing — o‘sha paytda jarayonda · will have + V3 — o‘sha paytgacha tugagan
by 2030 = "2030 yilga kelib" → Future Perfect signali
Misol
By the end of this year, I ___ (read) twenty books.
By the end of this year — kelajakdagi muddat.
Harakat shu muddatgacha tugagan bo‘ladi — Future Perfect.
read noto‘g‘ri fe’l, V3 shakli read.
Javob: I will have read twenty books.
§5. Payt va shart ergash gaplari — will qo‘yilmaydi
when, after, before, as soon as, until, while, once, if, unless, in case dan keyingi ergash gapda kelajak Present Simple (yoki Present Perfect) bilan ifodalanadi. Bosh gapda esa will qoladi.
✗ When I will finish, I’ll call you. → ✓ When I finish, I’ll call you.
As soon as she arrives, we’ll start.
If it rains, we’ll stay at home.
I won’t leave until you have finished. (tugatishingizni ta’kidlash uchun Present Perfect)
Sababi: bog‘lovchining o‘zi kelajakni ko‘rsatib turadi, ikkinchi marta will kerak emas. Ammo when so‘roq so‘zi bo‘lsa (When will you come?) yoki I don’t know when he will come kabi to‘ldiruvchi gapda will ishlatiladi — bu payt ergash gapi emas.
§6. Boshqa kelajak vositalari va algoritm
be about to + V — hozir-hozir: Hurry up! The film is about to start.
be due to + V — rejaga, jadvalga ko‘ra: The plane is due to land at 5.
be to + V — rasmiy reja yoki ko‘rsatma (yangiliklarda): The president is to visit Samarkand.
Imtihondagi algoritm:
Gapda when/if/as soon as bilan boshlangan ergash gap bormi? → unda Present Simple.
by + vaqt bormi? → Future Perfect.
"O‘sha paytda" jarayon bormi (this time tomorrow, at 8 tomorrow)? → Future Continuous.