Avval o‘rganing: Hozirgi zamon
Nemis tilida o‘tgan zamonning uchta shakli bor: Perfekt (og‘zaki nutqda asosiy), Präteritum (yozma hikoya, rasmiy matn) va Plusquamperfekt (o‘tmishdan oldingi o‘tmish). Perfekt va Präteritum ingliz tilidagi kabi ma’no bilan emas, ko‘proq uslub bilan farqlanadi: "Kecha kinoga bordim" og‘zaki — Ich bin gestern ins Kino gegangen, kitobda — Ich ging gestern ins Kino. Imtihonda eng ko‘p Partizip II yasalishi, haben yoki sein tanlovi va kuchli fe’llarning shakllari tekshiriladi. Bu mavzuni bilmasdan o‘tgan voqealar haqida gapirish, xat yozish yoki matnni tushunish mumkin emas.
haben/sein (hozirgi zamonda, 2-o‘rinda) + Partizip II (gap oxirida)
Ich habe ein Buch gelesen. · Wir sind nach Hause gegangen.
Perfekt ikki qismdan iborat ramka hosil qiladi: yordamchi fe’l haben yoki sein odatdagidek tuslanib, ikkinchi o‘rinda turadi, Partizip II esa o‘zgarmay gap oxiriga ketadi. Qolgan barcha bo‘laklar shu ramka ichida joylashadi: Ich habe gestern mit meinem Bruder einen Film gesehen. Gap boshida boshqa bo‘lak tursa ham, yordamchi fe’l ikkinchi o‘rinda qoladi: Gestern habe ich einen Film gesehen.
Ergash gapda (weil, dass, wenn, als...) tuslangan yordamchi fe’l eng oxirga, Partizip II dan keyin o‘tadi:
Ich weiß, dass er gestern gekommen ist. · Ich war müde, weil ich viel gearbeitet habe.
So‘roq gapda yordamchi fe’l birinchi o‘ringa chiqadi: Hast du schon gegessen?
Partizip II ning ge- olishini bilish uchun urg‘uga qarang: urg‘u birinchi bo‘g‘inda yoki ajraladigan old qo‘shimchada bo‘lsa — ge- bor.
verkaufen, anfangen, reparieren, bringen fe’llarining Partizip II shaklini yasang.
Ko‘pchilik fe’llar haben bilan, jumladan barcha o‘timli va qaytish fe’llari: Ich habe mich gefreut. `sein` bilan:
Ich bin nach Samarkand gefahren. · Er ist Arzt geworden. · Wir sind zu Hause geblieben. · Was ist passiert?
Lekin to‘ldiruvchi olsa, fahren ham haben bilan: Ich habe das Auto in die Garage gefahren. Joyda turish fe’llari (schlafen, sitzen, stehen, wohnen) harakatni emas, holatni bildiradi, shuning uchun haben bilan: Ich habe gut geschlafen.
Gestern ___ ich um 6 Uhr ___ (aufstehen) und ___ Frühstück ___ (machen).
Yozma hikoya, yangilik, ertak va rasmiy matnlarda ishlatiladi. Og‘zaki nutqda ham sein, haben, modal fe’llar va es gibt odatda Präteritumda: Ich war krank., Wir hatten keine Zeit., Ich konnte nicht kommen., Es gab ein Problem.
Muntazam: o‘zak + -te: ich machte · du machtest · er machte · wir machten · ihr machtet · sie machten
Kuchli: o‘zgargan o‘zak, ich va er shaklida qo‘shimchasiz: ich ging · du gingst · er ging · wir gingen · ihr gingt · sie gingen
sein: ich war · du warst · er war · wir waren · haben: ich hatte · er hatte
Modal fe’llar Präteritumda umlautni yo‘qotadi: können → konnte, müssen → musste, dürfen → durfte, mögen → mochte.
Asosiy kuchli fe’llar (infinitiv — Präteritum — Partizip II): gehen — ging — gegangen, kommen — kam — gekommen, sehen — sah — gesehen, essen — aß — gegessen, trinken — trank — getrunken, schreiben — schrieb — geschrieben, fahren — fuhr — gefahren, nehmen — nahm — genommen, finden — fand — gefunden, geben — gab — gegeben. Aralash: bringen — brachte — gebracht, denken — dachte — gedacht, wissen — wusste — gewusst. Bu uchlikni yodlash shart — qoida bilan topib bo‘lmaydi.
O‘tmishdagi bir harakatdan oldin sodir bo‘lgan harakat:
hatte/war + Partizip II: Als ich ankam, war der Zug schon abgefahren.
haben yoki sein tanlovi Perfektdagi kabi; faqat yordamchi fe’l Präteritumda turadi. Ko‘pincha nachdem bilan ishlatiladi, bunda ergash gapda Plusquamperfekt, bosh gapda Präteritum keladi: Nachdem er gegessen hatte, ging er spazieren.
"Men stansiyaga yetib kelganimda, poyezd allaqachon jo‘nab ketgan edi" gapini tarjima qiling.
als bir martalik o‘tgan voqea uchun, wenn takroriy voqea uchun ishlatiladi: Als ich klein war, …, Immer wenn ich krank war, …