Maktab dasturi· 35 daqiqa· 12 ta savol
Avval o‘rganing: Predlog va bog‘lovchilar
Grammatika — skelet, lug‘at — tana. Multilevel imtihonida (A2–C1) matnni tushunish va o‘z fikrini ifodalash uchun mavzuviy lug‘at hal qiluvchi rol o‘ynaydi: grammatikani mukammal bilsangiz ham, kerakli so‘z bo‘lmasa, fikrni aytib bo‘lmaydi. Nemis tilining katta afzalligi — so‘z yasalishi: o‘zakni va qo‘shimchalarni bilsangiz, notanish so‘zning ma’nosini ko‘pincha o‘zingiz topasiz. Ushbu darsda imtihon mavzulari, qo‘shma otlar, qo‘shimcha va old qo‘shimchalar, predlogli fe’llar, turg‘un birikmalar va lug‘atni samarali yodlash usullari ko‘rib chiqiladi.
Multilevel imtihonida eng ko‘p uchraydigan mavzular:
Familie und Freunde · Wohnen · Schule und Studium · Arbeit und Beruf · Freizeit und Hobbys · Reisen und Verkehr · Gesundheit · Essen und Trinken · Einkaufen · Umwelt · Medien und Technik · Kultur und Traditionen
Har bir mavzu bo‘yicha 40–60 ta asosiy so‘zni artikl, ko‘plik va misol gap bilan yodlang: die Wohnung, -en — Ich suche eine Wohnung in der Nähe der Uni.
Masalan, Wohnen mavzusi uchun minimal to‘plam: die Miete (ijara haqi), der Vermieter (uy egasi), die Nebenkosten (kommunal xarajatlar), umziehen (ko‘chib o‘tmoq), möbliert (mebelli), das Zimmer, die Küche, das Bad, der Balkon. Gesundheit uchun: der Arzt, die Krankheit, das Rezept, die Apotheke, sich erkälten, Fieber haben, gesund leben.
Fe’llarni asosiy shakllari bilan yozing (fahren — fuhr — ist gefahren), sifatlarni esa antonimi bilan (laut ↔ leise). Shunda bitta so‘z bilan birga uning grammatikasi ham yodlanadi.
Nemis tilida otlar ketma-ket qo‘shilib uzun so‘z hosil qiladi. Asosiy ma’no va jins oxirgi qismda, oldingi qismlar uni aniqlaydi:
das Haus + die Aufgabe → die Hausaufgabe (uy vazifasi)
der Bahnhof + die Uhr → die Bahnhofsuhr (vokzal soati)
die Umwelt + der Schutz → der Umweltschutz (atrof-muhitni muhofaza qilish)
Bog‘lovchi -s- yoki -(e)n- qo‘shilishi mumkin: Arbeitsplatz, Sonnenbrille. Birinchi qism fe’l ham, sifat ham bo‘lishi mumkin: schreiben + der Tisch → der Schreibtisch, groß + die Stadt → die Großstadt.
Uzun so‘zni o‘qishda oxiridan boshlab bo‘laklarga ajrating. Bu o‘zbek tilidagi izofaga o‘xshaydi: "kasalxona to‘xtash joyi".
Qo‘shma otlar juda unumli: bitta so‘zdan butun zanjir yasaladi — der Fußball (futbol), das Fußballspiel (futbol o‘yini), die Fußballmannschaft (futbol jamoasi). Ko‘plik ham faqat oxirgi qismda o‘zgaradi: die Fußballmannschaften.
der Krankenhausparkplatz so‘zining ma’nosi va jinsini aniqlang.
Ot: -ung (wohnen → die Wohnung), -heit/-keit (frei → die Freiheit, möglich → die Möglichkeit), -er (shaxs: lehren → der Lehrer), -in (ayol: die Lehrerin), -schaft (der Freund → die Freundschaft)
Sifat: -ig (die Sonne → sonnig), -lich (der Freund → freundlich), -bar (imkoniyat: essbar), -los (-siz: arbeitslos), -voll ()
Qo‘shimchalar jinsni ham ko‘rsatadi: -ung, -heit, -keit, -schaft — har doim die; -er (shaxs) — der; -chen — das. Fe’ldan ot yasashning eng oson yo‘li — infinitivni katta harf bilan yozish: das Lesen (o‘qish), das Schwimmen (suzish).
Die Arbeitslosigkeit ist in der Region gesunken. — Arbeitslosigkeit nima?
Old qo‘shimchalar fe’l ma’nosini o‘zgartiradi: stehen (turmoq) → verstehen (tushunmoq), aufstehen (o‘rnidan turmoq), bestehen (imtihonni topshirmoq), entstehen (paydo bo‘lmoq).
Bir o‘zakdan butun "oila" yasaladi: fahren (transportda bormoq) → abfahren (jo‘nab ketmoq), losfahren (yo‘lga chiqmoq), erfahren (bilib olmoq), die Erfahrung (tajriba), der Fahrer (haydovchi), die Fahrkarte (chipta). Bitta o‘zakni o‘rgansangiz, o‘nlab so‘zni tushunasiz.
Ko‘p fe’llar ma’lum predlog bilan keladi — ularni birga yodlang:
warten auf + Akk (kutmoq) · sich freuen auf + Akk (intiqlik bilan kutmoq) / über + Akk (xursand bo‘lmoq) · sich interessieren für + Akk · denken an + Akk · Angst haben vor + Dat · teilnehmen an + Dat · sprechen über + Akk · bitten um + Akk
Savol shakli: narsa uchun wo(r) + predlog (Worauf wartest du?), odam uchun predlog + olmosh (Auf wen wartest du?). Javobda da(r) + predlog: Ich warte darauf.
Turg‘un birikmalar (Nomen-Verb-Verbindungen): eine Entscheidung treffen (qaror qabul qilmoq), eine Frage stellen (savol bermoq), Rücksicht nehmen auf + Akk (e’tiborga olmoq), in Frage kommen (mos kelmoq), zur Verfügung stehen (ixtiyorida bo‘lmoq). Bunday birikmalar ayniqsa rasmiy matn va yozma ishlarda ko‘p uchraydi.
Soxta do‘stlar — boshqa tildagi so‘zga o‘xshash, lekin ma’nosi boshqa bo‘lgan so‘zlar. Ular ayniqsa ingliz yoki rus tilini biladigan o‘quvchilarni chalg‘itadi, shuning uchun ularni alohida ro‘yxatga yozib, misol gaplar bilan yodlang. Yozma ishda esa o‘zingizga ishonchingiz komil bo‘lmagan so‘z o‘rniga oddiyroq, lekin aniq bilgan so‘zingizni ishlating.
Ich habe beim Arzt einen Termin bekommen. gapini to‘g‘ri tarjima qiling.
Inkor: un- (glücklich → unglücklich), miss- (Erfolg → Misserfolg)